Prasnality Devlpment

ऑफिस जॉइन करायचा पहिला दिवस असेल तर उत्सुकता आणि भीतीसुद्धा मनात असते. सहकार्‍यांशी आपले संबंध कसे राहतील? ऑफिसातील लोक आपले मित्र बनतील की नाही? ते आपल्याशी कसे वागतील? आपल्याबद्दल काय बोलतील? अशा अनेक शंका-कुशंका मनात येत असतात. म्हणूनच ऑफिसमध्ये आपला प्रभाव चांगला पडावा यासाठी काही काळजी घेणे गरजेचे आहे...
             ऑफिसमधील ड्रेसअप

ऑफिसमध्ये पहिलाच दिवस असेल तर तुम्ही प्रोफेशनल ड्रेस घालणे योग्य.
तुमच्या पदावर तुमचा ड्रेस अवलंबून आहे. तुम्ही व्यवस्थापक पदावर असाल तर पँट- कोटाला प्राधान्य दिले पाहिजे.
पुरुष डार्क रंगाच्या ट्राउजरसोबत हलक्या रंगांचे शर्ट घालू शकतात. चेक्सचे शर्टसुद्धा चालतील पण चेक्स जास्त मोठे नसावेत.
मुली फॉर्मल ड्रेस घालू शकतात. साडी किंवा सलवार कमीज घालताना हे लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे की त्यांचे रंग जास्त डार्क नको. ओव्हर मेकअप करणे टाळावे.
मुलांनी पहिल्या दिवशी बूट घालून जायला पाहिजे. बूट काळ्या रंगाचे असल्यास जास्त चांगले.
ऑफिसमध्ये कुठलाही ड्रेस कोड नसला तरी पहिल्या दिवशी जीन्स घालून जाणे टाळावे.
ऑफिसात पहिल्या दिवशी जास्त बोलू नये. कुठल्याही चर्चेवर लगेच आपली प्रतिक्रिया देणे टाळावे. आपले विचार त्यांच्यावर मांडू नये.
आपल्या सहकार्‍यांबरोबर औपचारिकपणे आपला परिचय द्यावा. पहिल्याच दिवशी एकदम फ्रेंडली होऊ नये. आपल्या सहकार्यांना समजून
घेण्याचा प्रयत्न करावा.
जे लोकं तुमची मदत करत असतील त्यांना धन्यवाद देण्यास विसरू नये. कारण भवितव्यात कधीही गरज पडल्यास ते तुमची मदत नक्कीच करतील.ऑफिसमध्ये पहिल्या दिवशी उशीरा जाऊ नका. ऑफिसमधून निघतानासुद्धा वेळेचे लक्ष ठेवा.
तुमचे विचार नेहमी सकारात्मक असावे. काम करताना आत्मविश्वास दिसून यायला पाहिजे. पहिल्या दिवशी जर ऑफिसमध्ये कुठल्याही समस्येला तोंड द्यावे लागले तर लगेच त्याची तक्रार करू नका. यामुले तुमची सहनशक्ती दिसून येते.
पहिल्या दिवशी ऑफिसमध्ये काम कमी देण्यात येते. तुम्ही तुमचे काम लवकर पूर्ण झाले तर लगेच दुसरं काम मागायला संकोच
करू नका.

                                                                                                  

                 Hack a Windows Password

Fallows step:-

1. Go to Start-Run-cmd, and then press   ENTER
2.  Type in Net User and then press ENTER
3. Look through the list for the user whose password you would like to reset.
4. Type in net user [UserNameHere]* (ex. net user Administrator *)
5. Press ENTER three times to blank out their password. (Or you can type in you password that you want to change it to)

INFORMATION OF RASIYA EDUCATION

सध्याची तरूणाई कारकिर्दीबाबत अधिकाधिक सजग होत आहे. बहुतांश तरूण-तरूणी केवळ पदवी घेऊन नोकरीला लागण्यापेक्षा उच्च शिक्षण घेणे पसंत करतात. त्यातही शिक्षणासाठी परदेशात जाण्याची क्रेझ वाढत आहे. आजकाल बर्‍याच सोयीसुविधा उपलब्ध झाल्याने परदेशात जाणे तितकेसे अवघड राहिलेले नाही. मात्र, चांगले शिक्षण घ्यायचे म्हटले की चांगले गुण आवश्यक असतात. कारण, गुण चांगले असतील तर चांगल्या ठिकाणी प्रवेश मिळणे शक्य होते. मात्र, आता कमी गुण मिळूनही पुढील शिक्षणासाठी परदेशात जाणे शक्य आहे. विशेषत: रशियामध्ये यासाठी चांगल्या संधी उपलब्ध आहेत. रशियाने आपल्या विद्यापीठां ध्ये प्रतिभावान विद्यार्थ्यांसाठी इंजिनिअरिंग शाखेत प्रवेश देण्याची सोय केली आहे. इंजिनिअरिंग क्षेत्रात रशियाचं ज्ञान अनेक पटींनी पुढे आहे. अनेक विकसनशील देशांध्ये त्यांनी आपल्या इंजिनिअरिंग क्षेत्रातील ज्ञानाचा उपयोग करून मोठमोठी विकासकामं केली आहेत.
रशियासारखा देश विकसित असल्यामुळे विकसनशील देशां ध्ये विकासकामं करण्यासाठी आपले तंत्रज्ञ पाठवण्याचा त्यांचा इतिहास सर्वश्रुत आहे. भारतातील अनेक विकास योजनांध्येही त्यांचा सहभाग दिसून येतो. सध्या रशियाचं क्रायोजेनिक इंजिन, क्षेपणास्त्रं आणि उपग्रह यंाची जगातील श्रेष्ठ तंत्रज्ञात गणना केली जाते. केवळ याच क्षेत्रात नाही तर इंजिनिअरिंग क्षेत्रातही रशियातील विश्‍वविद्यालयात बर्‍याच संधी उपलब्ध आहेत. रशियातील शिक्षणसंस्थां ध्ये उपलब्ध सुविधा, तिथे देण्यात येणारं ज्ञान आणि विद्यार्थ्यांसाठी देण्यात येणार्‍या सवलती याविषयी बरीच चांगली मतं व्यक्त केली जातात. युनेस्कोने दिलेल्या गुणवत्ता क्रमांकानुसार रशियातील विद्यापीठांचा समावेश जगातील सर्वश्रेष्ठ तीस विद्यापीठां ध्ये केला जातो. इथे प्रात्यक्षिकांवर भर देण्यात येत असल्यामुळे इथल्या विद्यार्थ्यां ध्ये नव्या तंत्रज्ञानाशी जुळवून घेण्याची अधिक क्षमता निर्माण होतेय. याशिवाय या विद्यापीठातील शिक्षणाला जागतिक स्तरावरही मान्यता प्राप्त झाली आहे. प्रवेशासाठी पात्रता आणि खर्च या विद्यापीठात प्रवेश घेण्यासाठी बारावी मध्ये कमीत कमी ५० टक्के गुण मिळवणे आवश्यक आहे. त्यात गणित, भौतिक आणि रसायन या विषयांचा समावेश अपरिहार्य आहे. ही झाली पदवी परीक्षेची पात्रता. ज्या विद्यार्थ्यांना पदवीनंतर प्रवेश घ्यायचा आहे त्यांनी आपल्याला मिळालेल्या गुणपत्रिकेची सत्यप्रत प्रवेश मिळवण्यासाठी जोडणे आवश्यक आहे. शैक्षणिक पात्रता पडताळून विद्यार्थ्यांची निवड केली जाते. पदवी परीक्षेचा अभ्यास चार वर्षांसाठी तर प द व् य ु त्त् ा र अभ्यासक्रमासाठी दोन वर्षांचा कालावधी दिला आहे. हे दोनच प्रकारचे अभ्यासक्रम इथे उपलब्ध करून दिले जातात. या विद्यापीठात पदव्युत्तर शिक्षण किंवा पदवीसाठी सुारे दीड लाख रुपयांचा खर्च अ प े ि क्ष त अ स त ा े . क  ा ह ी विद्यापीठां ध्ये पदव्युत्तर अभ्यासक्रमासाठी इंग्रजी भाषेतील अभ्यासक्रम उपलब्ध आहे. परंतु बहुतेक ठिकाणी रशियन भाषेत शिकावे लागते. त्यामुळे रशियन भाषा शिकणे अनिवार्य मानले जाते. जे विद्यार्थी ङ्गॉरेन लँग्वेज म्हणून रशियन भाषा निवडतात त्यांच्यासाठी ही सुवर्णसंधी म्हणायला हवी. मात्र जे विद्यार्थी इंग्रजी माध्यम घेतात त्यांच्यासाठी काही अडचण येत नाही. विद्यार्थ्यांसाठी सुविधा विद्यार्थांना व्हिसा मिळविण्यासाठी आणि प्रमाणपत्रांच्या सत्यप्रती तपासून घेण्यासाठी या विद्यापीठांच्या रशियन भाषा संस्थेतर्ङ्गे व्हिसा विभागात खास सोय करण्यात आली आहे. प्रवेशासाठी विद्यार्थी भारताचा नागरिक असणे अनिवार्य आहे. विद्यार्थ्याला रशियात राहण्यात आणि रोजच्या व्यवहारात अडचणी येऊ नयेत म्हणून या विभागातर्ङ्गे त्यांना जुजबी रशियन भाषा शिकवण्याची सोय करण्यात येते. त्याचप्रमाणे विद्यार्थ्यांची रशियात पोहोचून राहण्याची, जेवणा-खाण्याची तरतूद होईपर्यंत ही संस्था मार्गदर्शन करते. मात्र या संस्थेच्या काही नियम आणि अटीही आहेत. त्यांचे भान ठेवायला हवे. वेळेवर ङ्गी जमा न करणार्‍या विद्यार्थ्यांवर कारवाई केली जाते. त्यांचे नामांकनही रद्द केले जाते. विद्यार्थ्याने एखादा गुन्हा केला तर त्याला काढून टाकण्याचा अधिकार त्यांना असतो. होस्टेलमध्ये राहण्याचे नियम कडक आहेत. विद्यार्थ्यांच्या आई-वडिलांना विद्यार्थ्याला भेटण्यासाठी व्हिसा मिळवून देण्यासाठी ही संस्था मदत करते. अभ्यासाव्यतिरिक्त विद्यार्थ्यांसाठी ग्रंथालय, खेळ, मनोरंजन आदी सुविधा पुरवल्या जातात. नोंदणीसाठी आवश्यक कागदपत्रे परराष्ट्र मंत्रालयाने किंवा मानव संसाधन मंत्रालयाद्वारे प्रमाणित केलेली दहावी आणि बारावीची प्रमाणपत्रे, नोटरीकडून प्रमाणित केलेला जन्मतारखेचा दाखला, मेडिकल प्रमाणपत्र (ज्यात एच. आय. व्ही. टेस्ट देखील असते) यांचा समावेश असतो. पासपोर्टची एक साक्षांकित प्रत, ५ बाय ४ आकाराचे बारा ङ्गोटो , पूर्ण भरलेले प्रवेशपत्र आदी कागदपत्रे पूर्ण करावी लागतात. विद्यार्थी खालील ि व द्य ा प ी ठ  ा ं म ध् य े अभ्यासक्रमाची चौकशी करू शकतात. मॉस्को एविएशन इनिस्टट्यूट, मॉस्को स्टेट ऑटो ोबाईल एंड रोड इन्स्टिट्यूट, मॉस्को इंटरनॅशनल बिजनेस हायस्कूल, सेंट पीट्सबर्ग युनिव्हर्सिटी ङ्गॉर सिव्हिल एविएशन नॉर्थ काऊकैसस स्टेट टेक्निकल युनिव्हर्सिटी स्वारोपॉल किंवा टैगनरॉग स्टेट युनिव्हर्सिटी ऑङ्ग र े ि ड  अ ा े इंजिनिअरिंग आदी संस्थां ध्ये विद्यार्थी चौकशी करू शकतात. अधिक माहितीसाठी रशियन भाषा संस्थान, रूम नं ३०४, ङ्गिरोजशाह रोड, नवी दिल्ली-११०००३ या पत्त्यावर संपर्क साधू शकता. तेथील दूरध्वनी क्रमांक (०११) ३३२९२१७ असा आहे.

                 National Vocational Education Qualification Framework 

The All India Council for Technical Education (AICTE), Ministry of Human Resource Development (MHRD) has launched the National Vocational Education Qualification Framework (NVEQF) to be implemented in polytechnics, Engineering Colleges and other colleges in the University systems from 2012-13.

The programmes are sector specific and the sectors like IT, Media, Entertainment, Telecommunications, Mobile Communications, Automobile, Construction, Retail, Food Processing, Tourism, Hotels, Jewellery Design and Fashion Design and many other have been identified for implementation. The launch was done by Shri Kapil Sibal, Union Minister for Human Resource Development today.

The Scheme envisages Seven certificate levels with each certificate level with approximately 1000 hours each certificate, with each 1000 hours being made of certain number of hours for vocational competency based skill modules and the rest for general learning simultaneously integrated and providing a Diploma for vocational education after the certificate level five or leading to a Degree for vocational education after level seven in the university system, subject to their statutory approval, is highlight of the scheme.

A student can choose to avail of competency based skill learning along with general education in this scheme without losing the possibility of changing course and moving at any certificate level into a formal system of education and vice versa. This would ultimately provide a full multi-entry exist system between vocational education, general education and the job market.

AICTE would seek to provide the requisite statutory approvals to any institutions wishing to conduct these programmes from the Academic Year 2012 throughout the country. The institutions can choose a maximum of 500 students per institute in any five sectors, 100 students per sector.

This is expected to cater to at least 5 million students for vocational degree and diploma every year, which can provide self-employment or being meaningfully employed if even 1/3 of the institutions are approved to conduct these programmes.

NVEQF is a great initiative by MHRD that needs to be propagated and followed throughout the country that has a potential to increase the GER from 15 to double this value by the end of 2020, simultaneously providing meaningful employment.

Source: Press Information Bureau

स्टिव्ह जॉब्स कोण होता? सामान्य माणसांना, एवढेच नाही तर ज्यांचा कॉम्प्युटर तंत्रज्ञानाशी संबंध नाही,अशांना या प्रश्नाचे उत्तर देता येणार नाही. मात्र कॉम्प्युटर तंत्रज्ञानाशी ओळख असणा-या प्रत्येकाचा तो आदर्श होता. त्याने स्वप्न पाहिली ती ही अशीच ! त्याच्याशिवाय इतरांनी त्या स्वप्नांवर विश्वास ठेवला नसावा. मात्र आपली सगळी स्वप्न आपल्या हयातीत प्रत्यक्षात उतरवून स्टिव्हने, तो केवळ स्वप्नाळू नाही तर ‘जिनीयस’ असल्याचे दाखवून दिले. मानवी बुद्धी काय-काय चमत्कार घडवू शकते, याचे स्टिव्ह हे जिवंत उदाहरण आहे. एका गॅरेजमध्ये काम करीत -करीत संगणक कंपनी स्थापन करणा-या स्टिव्हने,जगाला अचंबित करणारी उत्पादने समोर आणली.पर्सनल कॉम्प्युटर, संगीत, चित्रपट, मोबाईल फोनमध्ये त्याने अक्षरशः क्रांती घडवून आणली. लॅपटॉप, आयपॅड-पासून ते अ‍ॅपल टिव्हीपर्यंत एकापेक्षा एक सरस अशा ८५ उत्पादनांची निर्मिती त्याने केली. तंत्रज्ञानात क्रांतीकारी बदल करणारी सर्वोत्कृष्ट १० उत्पादने त्याच्याच नावावर आहेत. एकूण ३१७ उत्पादनांचे पेटंट त्याच्या नावावर आहेत. असामान्य बुद्धीमत्ता, अफाट कल्पना-शक्ती व प्रचंड कष्टाच्या जोरावर स्टिव्हने जग बदलण्याचे त्याचे स्वप्न प्रत्यक्षात उतरवले.
जग बदलवण्याची किमया करणारा हा जादूगर होता कोण? आपल्या रुढ भाषेत सांगायचे तर तो अनौरस बालक होता. आई एका धर्माची,वडील दुस-या धर्माचे.त्याला दत्तक घेतले ते तिस-याने.बालपणात सगळे वाईट अनुभव त्याच्या वाट्याला आले.अनेकदा उपासमार सहन करावी लागली.भूक भागविण्यासाठी मंदिरातील जेवणावळीचा आधार घ्यावा लागला. भणंग मानसिक अस्वस्थेत तो भारतात आला. हिमालयात भटकला आणि पुन्हा अमेरिकेत परतला.त्याचे सुदैव असे की, पाच वर्षाचा असतानाच तो सिलीकॉन व्हॅलीत आला. ही व्हॅली संगणक अभियंत्याचे स्वर्ग होता. इथे बाराव्या वर्षीच त्याला पहिल्यांदा संगणक हाताळण्याची संधी मिळाली. गॅरेजमध्ये काम करीत असतानाच त्याने ‘अ‍ॅपल’ या कंपनीची स्थापना केली. संगणकाच्या प्रारंभिक अवस्थेतच या कंपनीने संगणकाला जोडणारा माऊस उत्पादीत केला. अ‍ॅनिमेशनची सुरुवात केली. त्यानंतर अ‍ॅपलची नवी-नवी उत्पादने येतच राहिली. अ‍ॅपलची सुरुवात करताना पेप्सीकोलाचा व्यवस्थापक जॉन स्कली याला स्टिव्हने अ‍ॅपलमध्ये आणले होते. परंतु पुढे दोघांमध्ये मतभेद निर्माण झाले.त्याला अ‍ॅपल सोडावी लागली.तेव्हा स्टिव्ह ३० वर्षाचा होता. त्यानंतर स्टिव्हने नेकस्ट कॉम्प्युटर्स कंपनी स्थापन करुन नवी-नवी उत्पादने आणली.काही यशस्वी झाली, काही अयशस्वी. प्रचंड फायदा व प्रचंड तोटा,हे दोन्ही अनुभव तो घेत राहिला. अकरा वर्षे ही कंपनी चालवल्यानंतर, अ‍ॅपलने नेकस्ट विकत घेतली व स्टिव्हला मुख्य कार्यकारी अधिकारी पदावर बसवले. त्यावेळी अ‍ॅपल अडचणीत होती. मात्र अडचणीवर मात करणे ही तर स्टिव्हची खासीयत होती. अल्पावधीतच अ‍ॅपलला त्याने संकटातून बाहेर काढले.एवढेच नाही तर उत्तूंग स्थानावर पोचवले.
अडचणीतून मार्ग काढत, शून्यातून झेप घेऊन यशस्वी झालेले अनेक उद्योजक असतील परंतु स्टिव्ह जॉब्सशी कोणाचीही तुलना करता येणार नाही. स्टिव्ह सर्वार्थाने वेगळा आहे. कसलीच परंपरा नाही, वारसा नाही, बाप प्राध्यापक,डॉक्टर किंवा पुढारी नाही की कुठल्या विद्यापीठाची डिग्री नाही.कोणाचे पाठबळ नाही की मार्गदर्शन. तरीही अचाट बुद्धी व कल्पना-शक्तीच्या बळावर त्याने जग बदलवण्याचे स्वप्न बघितले व ते स्वप्न प्रत्यक्षात उतरवले. कफल्लक स्टिव्ह अनेक वर्षे श्रीमंत लोकांच्या यादीत प्रथम क्रमांकावर होता. पैसे कमावणे हे त्याचे कधीच ध्येय नव्हते. पैसा त्याच्या मागे धावत आला. संशोधनाचा एखादा टप्पा गाठून तो थांबला नाही. तो सतत नव्याच्या शोधात राहिला. नवं निर्माण करीत गेला.हे त्याचे वेगळेपण इतरत्र ेक्वचितच पहायला मिळते.
सात वर्षांपूर्वी त्याला स्वादूपिंडाचा कर्करोग झाल्याचे निदान झाले. हा कर्करोग दुरुस्त होणारा नव्हता. मृत्यू अटळ होता. मृत्यूच्या धास्तीने,भीतीने माणसं ढेपाळून जातात.असलेलं आयुष्य लवकर संपवतात. मात्र स्टिव्ह असामान्य होता. त्याने सात वर्षे या कर्करोगाशी झुंज दिली.नुसती झुंजच दिली नाही तर या काळात अ‍ॅपलची अनेक उत्पादने बाजारपेठेत आणली.अंतिम श्वासापर्यंत त्याचे हे काम चालू होते.
६ ऑक्टोब्र २०११ रोजी लौकीकार्थाने स्टिव्हने या जगाचा निरोप घेतला असला तरी, जग बदलवण्याच्या अनेक गोष्टी त्याने संशोधित करुन ठेवल्या आहेत. त्याच्या मृत्यूच्या दोन दिवस आधी बाजारात आलेला ‘आयफोन ४ एस’ हा ‘व्हाईस रेक्ग्निशन’ तंत्रज्ञान घेऊन आला आहे. पुढची पंधरा-वीस वर्षे तरी जग स्टिव्हच्या संशोधनाभोवतीच फिरत राहणार आहे.त्यामुळेच संपूर्ण जग त्याच्यापुढे नतमस्तक आहे. अमेरिकेचे अध्यक्ष बराक ओबामापासून ते सर्वसामान्य तरुणांपर्यंत सर्वांचाच स्टिव्ह लाडका आयकॉन होता.त्याचे हे स्थान दुसरा कोणीही घेऊ शकणार नाही.जगावे कसे व मृत्यूला सामोरे जावे कसे याचा आदर्शच त्याने जगासमोर घालून दिला आहे.
त्याचे जीवनाबाबतचे विचार ख-या अर्थाने प्रेरणादायी आहेत. तो म्हणतो, ‘आपला जीवनकाल मर्यादित असतो. म्हणूनच सतत इतरांचा विचार करुन दुस-याचे जीवन जगण्यात वेळ व्यर्थ घालवू नका. जुलूम, अत्याचाराचे बळी ठरू नका. सतत इतरांबद्दल विचार करीत राहिल्याने,इतरांच्या विचाराने वागत राहिल्याने तुम्ही आपसूक त्याचे बळी ठरत असता. तुमचा स्वतःचा जो आंतरिक आवाज आहे, तुमचा आंतरात्मा जो सांगतो, ते इतरांच्या मनाच्या ओझ्याखाली दडपले जाऊ देऊ नका.तुमचे बहुतांश जीवन तुमच्या कार्याने भरलेले असावे.तुम्हाला जे चांगले आणि उदात्त वाटते, ते करणे यातच खरे समाधान आहे. थोर कार्य करण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे तुम्ही जे काम करता ते मनापासून आणि निष्ठापूर्वक करा. तुम्हाला अद्याप गवसले नसेल तर शोध सुरु ठेवा. गवसले की, कार्य कसे करायचे ते तुम्हाला आपोआप कळेल

कैसे करें हिस्ट्री में बेहतरीन प्रदर्शन

इतिहास को आमतौर से छात्र बहुत ही बोरिंग और ऊबाऊ विषय के रूप लेते हैं और रट्टा मारने को ही इसमें पास होने का एकमात्र विकल्प मानते हैं। पर यह आजमाई हुई बात है कि इस तरह से इतिहास की पढ़ाई करने से कभी अच्छे मार्क्स नहीं आते हैं। हालांकि सबसे दिलचस्प पहलू यह भी है कि अगर इतिहास को थोड़ा ध्यानपूर्वक पढ़ा जाए तो यह विषय किसी कहानी या उपन्यास की भांति लगने लगता है।

एनसीईआरटी की टेक्स्ट बुक्स से संबंधित टॉपिक्स पर और सामग्री जुटाकर तैयारी करने का प्रयास भी साथ-साथ किया जा सकता है। इसमें अब तो इंटरनेट का सहारा सबसे सुलभ है। आइए बात करें कि अमूमन छात्र इस विषय की तैयारी और उत्तर लेखन में किस तरह की गलतियां करते हैं और इसमें सुधार के क्या संभव तरीके हैं।

आम गलतियां
1. इतिहास की टेक्स्ट बुक को बिलकुल नहीं पढ़ने की प्रवृत्ति और गाइड्स/हेल्प बुक पर पूर्ण निर्भरता।

2. बिना नोट्स तैयार किए इतिहास की तैयारी।

3. परीक्षा के दौरान लंबे उत्तर दिखाने के लिए जगह छोड़कर लिखा और उत्तर पुस्तिका भरना।

4. ज्यादा लिखने के क्रम में बार-बार कुछ ही बातों को रिपीट करना और बेवजह की बातें लिखना।

सुधारने के टिप्स
1. सबसे पहले तो अपने दिमाग से यह बात बिलकुल निकाल दें कि इतिहास रटने का विषय है। ध्यानपूर्वक पढ़ने पर इसमें दिलचस्पी जगनी स्वाभाविक है। बशर्ते कि ऐसा प्रयास किया जाए।

2. परीक्षा से पहले के इस अंतिम समय में टेक्स्ट बुक्स पढ़ते समय बेशक मुख्य बिंदुओं पर निशान लगाते चले जाएं अथवा समय हो तो बिंदुवार क्रम में मुख्य प्वाइंट्स को लिखते रहें। इससे परीक्षा से पहले रिवाइज करने में न सिर्फ समय की बचत होगी बल्कि काफी बातें याद भी आसानी से होती चली जाएंगी।

3. हमेशा प्रश्न के मान के अनुसार बिंदुवार तरीके से उत्तर लिखने की आदत डालें। हर अंक के अनुसार कम से कम एक बिंदु तो अवश्य ही होना चाहिए। अगर इन बिंदुओं का अधिक से अधिक 15 से 20 शब्दों की शब्द सीमा में विवरण भी देने की कोशिश करें तो सोने पर सुहागा।

4. इतिहासकारों के नाम, उनके विचार और कृतियों का उल्लेख करने से परीक्षक पर काफी अच्छा इंप्रेशन पड़ता है। इसका अतिरिक्त लाभ यह भी होता है कि वह छोटी-मोटी गलतियों को नजरअंदाज कर अच्छे अंक देने का प्रयास करता है।

5. इंटरनेट के जरिए आपको टेक्स्ट बुक के अलावा संबंधित टॉपिक पर कुछ नए विवरण भी हासिल हो सकते हैं। इससे आपके उत्तर अन्य छात्रों से ना सिर्फ अलग बल्कि बेहतर भी लगेंगे। इसका फायदा भी आपको थोड़े बहुत ज्यादा अंकों के रूप में मिल सकता है।

6. इतिहास को क्रोनोलोजिकल ऑर्डर में पढ़ने और समझने का प्रयास करेंगे तो विषय जल्दी और आसानी से समझ में आयेंगे। संभव हो तो एक सरल सा चार्ट भी बना सकते हैं।

7. सीबीएससी के सैम्पल पेपर्स के अलावा गत वर्षों के पेपर्स की जितनी प्रैक्टिस करेंगे उतना ही आपका हौसला बढ़ता चला जाएगा। लेकिन इसमें ईमानदारी बरतते हुए अपनी कमियों को जानेंगे तभी अपेक्षित नतीजे संभव हैं।

8. उत्तर पुस्तिका में बेवजह पेज भरने की प्रवृत्ति का सबसे खराब इंप्रेशन पड़ता है। ऐसा करने से नुकसान होने के चांस ज्यादा हो सकते हैं। इसलिए इस बात की कतई परवाह नहीं करें कि आपने कितनी अधिक संख्या में एक्स्ट्रा शीट्स ली हैं। हां यह अवश्य है कि जितना भी उत्तर पता है उसे बेहतरीन तरीके से प्रस्तुत करें।

9. यह बताने की जरूरत नहीं है कि कम से कम एक मिनट का समय अपनी उत्तर पुस्तिका को ध्यानपूर्वक पढ़ने के लिए अंत में अवश्य रखें।

10. क्लास में टीचर द्वारा बताए गए इंपोर्टेंट प्रश्नों और टॉपिक्स को हर हाल में ठीक से तैयार करना न भूलें। मान कर चलें कि इसमें काफी कुछ आपको बोर्ड के पेपर में देखने को मिल सकता है।
                                                                                                             Mr. N.D.Surwade